Wetenschappelijk onderzoek maakt de weg vrij voor toepassing van bokashi als bodemverbeteraar

Zes jaar onderzoek geeft gemeenten en terreinbeheerders de kennisbasis om lokaal groen opnieuw als grondstof te benutten met de bokashi methode

De afgelopen jaren is er binnen Nederland volop geëxperimenteerd met het lokaal verwerken van maaisel en blad tot bodemverbeteraars zoals bokashi. Veel gemeenten en terreinbeheerders zagen hierin een kans om groenstromen lokaal te benutten en waardevolle organische stoffen terug te brengen naar de bodem.

Tegelijkertijd was er behoefte aan een stevige wetenschappelijke onderbouwing. Is bokashi veilig? Welke effecten heeft het op de bodem? En kan het verantwoord worden toegepast buiten tijdelijke pilots?

Op deze vragen geeft het Kennisprogramma Circulair Terreinbeheer (2021-2026) nu antwoord.

Onderzoek door Wageningen University & Research (WUR), aangevuld met onderzoek van HAS Green Academy en Hogeschool Van Hall Larenstein, toont aan dat lokaal geproduceerde bodemverbeteraars zoals bokashi veilig kunnen worden toegepast en bijdragen aan de kwaliteit van de bodem.

Daarmee is een belangrijke volgende stap gezet: van tijdelijke pilots naar structurele toepassing in de praktijk.

Geen aparte status voor bokashi, maar wel de benodigde onderbouwing

De overheid heeft ervoor gekozen om bokashi of gefermenteerde groenresten niet als aparte categorie toe te voegen aan de bestaande meststoffenregelgeving. Dat betekent dat er geen specifieke wettelijke status voor bokashi ontstaat.

De verantwoordelijkheid ligt daarmee bij de beoordeling van de specifieke toepassing. Gemeenten kunnen, samen met hun partners, aantonen dat de lokale bodemverbeteraar veilig en verantwoord wordt geproduceerd en toegepast.

Het nieuwe onderzoek levert daarvoor de belangrijkste bouwstenen.

Met de resultaten uit het Kennisprogramma Circulair Terreinbeheer kunnen gemeenten en initiatiefnemers onderbouwen dat:

• de bodemverbeteraar veilig is voor mens en milieu;
• de kwaliteit van het product inzichtelijk wordt gemaakt;
• de toepassing positieve effecten kan hebben op bodemkwaliteit en bodemleven.

Deze onderbouwing kan gebruikt worden bij het aanvragen van toestemming bij de bevoegde omgevingsdienst.

Onderzoek bevestigt veiligheid van lokale bodemverbeteraars

Een belangrijk onderdeel van het onderzoek was de vraag of lokaal geproduceerde bodemverbeteraars risico’s opleveren.

Daarbij is gekeken naar onder andere:

• zware metalen;
• PAK’s en PFAS;
• fysieke verontreinigingen;
• kiemkrachtige zaden;
• azoolresistente Aspergillus fumigatus.

De conclusie van het onderzoek is duidelijk: lokaal geproduceerde bodemverbeteraars zoals bokashi zijn veilig voor mens en milieu.

Vrijwel alle onderzochte monsters voldeden aan de normen die gelden voor compost. Daarnaast werd geen verhoogd risico gevonden op verspreiding van azoolresistente Aspergillus fumigatus.

Bokashi als bijdrage aan gezonde bodems

Naast veiligheid onderzocht het programma ook de effecten op de bodem.

Na meerdere jaren toepassing werden positieve effecten gevonden op onder andere:

• het organische stofgehalte;
• het bodemleven;
• de verhouding tussen schimmels en bacteriën;
• aaltjesgemeenschappen;
• verschillende parameters voor bodemvruchtbaarheid.

Daarmee bevestigt het onderzoek de rol van bokashi als bodemverbeteraar: niet als directe vervanger van bemesting, maar als middel om de bodemkwaliteit en het bodemecosysteem te ondersteunen.

Een nieuwe stap in circulair terreinbeheer

De resultaten geven gemeenten, terreinbeheerders en agrariërs de kennisbasis om anders om te gaan met groenstromen.

Maaisel en blad hoeven niet langer uitsluitend gezien te worden als reststroom die afgevoerd en verwerkt moet worden. Ze kunnen lokaal worden benut als grondstof voor de bodem.

Door groenstromen lokaal te fermenteren en terug te brengen naar de plek waar ze vandaan komen, ontstaat een circulaire kringloop:

lokale groenresten → lokale verwerking → bodemverbetering → gezonde bodem

Protanso betrokken bij de ontwikkeling van kennis

Protanso is trots dat het als praktijkpartner betrokken is geweest bij het Kennisprogramma Circulair Terreinbeheer. Samen met kennisinstellingen, overheden en andere betrokken partijen is gewerkt aan de kennis die nodig is om lokale verwerking van groenstromen verder te brengen.

Na zes jaar onderzoek ligt er nu een wetenschappelijke basis waarmee gemeenten en terreinbeheerders beter onderbouwd de volgende stap kunnen zetten.

De pilotfase heeft waardevolle kennis opgeleverd. Nu ontstaat ruimte om deze kennis toe te passen in de praktijk.